İsrail-İran Krizi Petrol Fiyatlarını Ne Zaman Patlatır? Tarih Ne Diyor, Piyasalar Ne Bekliyor?

ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine gerçekleştirdiği son saldırılar sonrası gözler yeniden petrol piyasasına çevrildi. İran’dan gelebilecek misilleme, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ihtimali ve Trump’ın bölgedeki askeri angajmanı, petrol yatırımcılarını alarma geçirdi. Ancak JPMorgan stratejistlerine göre, tarihsel olarak İsrail merkezli çatışmaların çoğu kalıcı petrol şoklarına yol açmadı. Bu da piyasanın neden henüz panik havasına girmediğini açıklıyor.

Perşembe sabahı Brent petrol varili 78 dolara yaklaşarak dört ayın zirvesine tırmandı. Ancak bu fiyat, JPMorgan’ın Haziran ayı için “adil değer” olarak tanımladığı seviyenin sadece 13 dolar üstünde. Bankanın analizine göre bu fark, yalnızca yüzde 17 olasılıkla “en kötü senaryo” fiyatlamasını içeriyor. Aynı saatte ABD tipi ham petrol (WTI) 73.82 dolardan işlem görüyordu.

JPMorgan’ın emtia araştırmaları başkanı Natasha Kaneva liderliğindeki ekip, yayımladıkları notta petrol piyasasının neden görece sakin kaldığını tarihsel verilerle açıklıyor.

Hürmüz Boğazı Kapısı Açık mı Kalır?

İlk neden: İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması pek olası değil çünkü bu doğrudan ABD’ye karşı savaş ilanı anlamına gelir.

İkinci neden ise tarihsel örnekler. 1967’den bu yana İsrail’in taraf olduğu 11 büyük çatışmadan sadece 1973’teki Yom Kippur Savaşı ve onu izleyen Arap petrol ambargosu kalıcı fiyat artışı yarattı. Diğer tüm çatışmalarda ise petrol fiyatlarında kısa vadeli artışlar görülse de, fiyatlar birkaç ay içinde normale döndü.

Peki piyasayı gerçekten sarsan olaylar nelerdi? JPMorgan’a göre Körfez Savaşı (1990), Libya İç Savaşı (2011), Nijer Deltası’ndaki çatışmalar (2003) gibi örneklerde petrol arzı doğrudan etkilendi ve fiyatlar adil değerin 7–14 dolar üzerine çıktı.

Bu yüzden piyasalar bugün İran-İsrail çatışmasından ziyade, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma veya başka üretici ülkeleri çatışmaya çekme ihtimaline odaklanıyor. Eğer bu tür bir gelişme yaşanırsa, Brent petrol 130 dolar seviyelerine sıçrayabilir.

Michael Kern’in analizine göre, ABD’nin geçtiğimiz hafta Natanz, İsfahan ve Fordo’daki üç nükleer tesise düzenlediği saldırılar Orta Doğu’daki gerilimi yeni bir seviyeye taşıdı. Başkan Donald Trump, saldırıyı “mükemmel bir askeri başarı” olarak nitelendirdi ve İran’a “barış ya da daha büyük bir felaket” arasında seçim yapma çağrısında bulundu.

İran Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Arakçi saldırıları “vahşi” olarak nitelendirirken, İran’ın Atom Enerjisi Kurumu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nı “suç ortaklığı” ile itham etti. İran aynı gece İsrail’e füze fırlatarak misilleme yaptı.